Podania piłki, sztuczki karciane, niewidzialne zwierzęta, manipulacja medialna… i autobus

Psychologia potrafi być ciekawa, a niektóre rzeczy dziejące się w ludzkim mózgu stanowią dobry punkt wyjścia dla zagadek. Dzisiaj przedstawię kilka przykładów na pewne psychologiczne zjawisko, ale nim przejdziemy do meritum, proponuję w ramach wprowadzenia następujący test. Policzcie, ile razy podają sobie piłkę gracze w białych koszulkach. Dopiero potem rozwińcie wpis.

Dlaczego mniej więcej połowa osób oglądających ten filmik po raz pierwszy nie zauważa przechodzącego goryla? Ponieważ nasza uwaga jest tak bardzo skoncentrowana na jednej czynności, że pozostałe bodźce są ignorowane. Takie zjawisko nosi nazwę uwagi selektywnej (ang. selective attention) i często można się z nim spotkać zarówno w życiu codziennym, jak i w zagadkach.

Przykładowo, jesteśmy na dużej imprezie, gra muzyka, słychać gwar rozmów. Nagle pada nasze imię. Momentalnie skupiamy się na tym i spośród hałasu umiemy wyłonić ten jeden interesujący nas wątek. Dla odmiany, kiedy jesteśmy pochłonięci fascynującym filmem czy też zagłębieni w lekturze, zignorujemy, i to nieświadomie, głos wzywający nas do wyrzucenia śmieci czy wyjścia na spacer z psem. Natomiast kiedy pada magiczne słowo „pizza”, niezależnie co by się działo, wyrywa nas z transu. Podobnie rzecz ma się z kierowcą; niektórzy bywają tak skupieni na prowadzeniu samochodu, że dopiero kilkakrotne powtórzenie zdania sprawia, że zwracają uwagę na to, że ktoś coś do nich mówi. Ogniskowanie uwagi na jednej czynności często występuje mimowolnie, ale może być również efektem celowego działania. Przykład? Student chcący skoncentrować się na nauce może świadomie odciąć się od świata i przestać zdawać sobie sprawę, co się wokół dzieje.

Zobaczmy jeszcze kilka ilustracji. Najpierw druga odsłona niewidzialnego goryla Daniela Simonsa:

W tej sztuczce najbardziej fascynujące jest to, że znaczna część oglądających skupia się na rękach Richarda Wisemana oraz na kartach, zupełnie zapominając o wszystkim, co dzieje się dookoła. Gdy widzimy pointę, myślimy sobie raczej, że to słaba sztuczka, w końcu kamera nie przez cały czas pokazywała talię i Wiseman mógł ją po prostu wymienić na inną. Dopiero potem okazuje się, że to w ogóle nie o karty chodzi! Dźwięk ściąganego obrusu, a także szelest spadającej kotary są wyraźnie słyszalne podczas nagrania, a mimo to większość z nas je ignoruje.

Sztuczka, w której zmienia się nie tylko kolor kart to jedna sprawa, tak samo jak niewidzialne goryle na filmikach na youtube zwodzące internautów. Ale co, jeśli takiego goryla wstawi się do… obrazu radiologicznego płuc?

goryl płuca

Podobne temu zdjęcia poddano ekspertyzie lekarzy. I co się okazało? 83% radiologów w ogóle nie zauważyło goryla! Nawet uwadze specjalistów może umknąć to, czego się nie spodziewają. Zapewne patrzyli na zdjęcia pod kątem znalezienia nowotworów czy innych w miarę popularnych zaburzeń, ale na pewno nie oczekiwali znaleźć tam zminiaturyzowanej małpy. Co z jednej strony świadczy o ich zwykłym zdrowym rozsądku, z drugiej – martwi, bo przecież to samo może stać się z rzadko spotykaną, a poważną chorobą. Zjawisko tak wielkiego skupienia na jednej rzeczy czy czynności przy jednoczesnym całkowitym ignorowaniu innych nosi nazwę ślepoty pozauwagowej (ang. inattentional blindness). Przykładami na nią można sypać jak z rękawa. Gazeta Wyborcza w październiku 2009 opublikowała artykuł, w którym napisano:

Naukowcy postanowili zbadać, czy ludzie przechadzający się ulicą zauważą nietypowy bodziec w postaci mijającego ich klauna na monocyklu. Badano osoby spacerujące samotnie, w parach, słuchające iPoda czy rozmawiające przez telefon. Okazało się, że telefon najbardziej rozpraszał uwagę przechodniów – aż 75 proc. osób rozmawiających przez komórkę nie zauważyło klauna!

Zjawisko ślepoty pozauwagowej wykorzystują także media. Sprawy małej wagi dla przeciętnego Polaka są nagłaśniane właśnie wtedy, kiedy dzieje się coś naprawdę istotnego (na przykład historia Madzi z Sosnowca zyskała rozgłos akurat w momencie podwyższania cen paliw).

W dodatku to, co widzimy, silnie zależy od kontekstu. Spójrzmy na taki obrazek. Przedstawia liczbę 13 czy literkę B?

13

Nie będziemy się nad tym zastanawiać, gdy zobaczymy ten sam rysunek umieszczony w szerszym kontekście:

123

ABC

Z kolei celowe pokazanie obydwu możliwości naraz jest polem wyjścia dla wielu iluzji optycznych. Umysł musi teraz skakać pomiędzy możliwymi interpretacjami.

ABC123

Wracając jeszcze do ślepoty pozauwagowej, skrajnym, ale dobrze znanym każdemu jej objawem jest widzenie tunelowe (ang. tunnel vision). Ma ono miejsce chociażby wtedy, gdy prowadzimy żarliwą rozmowę, tak w nią wciągnięci, że zupełnie zapominamy o bożym świecie. W jednym z filmików Derren Brown zaaranżował rozmowę w restauracji z kobietą. Udało mu się tak wciągnąć ją w dialog, że nie zauważyła, jak pomocnicy showmana kompletnie zmienili wystrój całego wnętrza. Wielkie było jej zdziwienie, kiedy mentalista kazał jej się rozejrzeć wokół.

To pokazuje, jak daleko możemy przestać zaprzątać sobie głowę otoczeniem podczas przebywania z osobą będącą obiektem naszej fascynacji, autorytetem czy partnerem. Niestety nie udało mi się znaleźć tego filmiku w odmętach sieci, odszukałam natomiast nie mniej ciekawy. Tutaj Derren Brown nakierowuje uwagę rozmówców na mapę, pytając ich o drogę. Jednak w pewnym momencie zastępuje go inna osoba, a interlokutorzy nic nie zauważają! Dla mnie mistrzostwo.

I na zakończenie jeszcze kilka zagadek w temacie. Uwaga! Po otworzeniu trzech pierwszych, należy je przewijać powoli i nie wracać do wcześniej czytanych fragmentów.

1. Autobus

Zacznij zagadkę

2. Białe

Zacznij zagadkę

3. Odmiana przez przypadki

Zacznij zagadkę

4. Domy

Idziesz ulicą. Na wprost ciebie znajduje się Szary Dom, a po lewej stronie Czarny Dom. Gdzie jest Biały Dom?

Odpowiedź

5. Przestępstwo

Filmik stanowiący część kampanii dotyczącej uważania na rowerzystów na drodze. Nauczeni wcześniejszymi filmami, teraz z łatwością połapiecie się, na czym polega myk. Ale czy zauważycie wszystko?

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s