Paradoks czarnego kruka

Nic tak dobrze nie działa na utrwalenie w nas pewnego przekonania, jak ujrzenie na własne oczy czegoś, co zdaje się je potwierdzać. Na przykład kiedy słyszymy, że „wszystkie kruki są czarne”, a następnie widzimy czarnego kruka – umacniamy się w przekonaniu, że w istocie tak jest. Jednak na gruncie logiki równoważne mu jest zdanie „wszystko, co nie jest czarne, nie jest krukiem”. Dlaczego zatem widok czegoś w innym niż czarny kolorze, nie będącego krukiem, nie wzmacnia naszej wiary w czerń kruków?

Wyobraźmy sobie, że na wycieczce górskiej trafiamy na piękną rozległą halę. Pogoda dopisuje, zatrzymujemy się na postój, kolega korzysta z okazji i pokazuje nam na komórce zdjęcie różowego Furby’ego, którego kupił ukochanej córeczce na walentynki. Nie mógł się powstrzymać.

różowy Furby

Słychać krakanie. – Patrz, tam! Kruk! – wskazuje dłonią kolega. Interesował się ornitologią od podstawówki i można mu wierzyć. No tak, myślisz sobie, wszystkie kruki są czarne.

Ujrzenie czegoś, co jest czarne i jest krukiem powinno tak samo świadczyć na korzyść hipotezy, że kruki są czarne, jak zobaczenie czegoś w innym kolorze, co krukiem nie jest. Tymczasem fotka Furby’ego nie skojarzyła się nam z krukami, w ogóle nie potraktowaliśmy jej w tych kategoriach. I tutaj powstaje paradoks – poprzez patrzenie na zabawkę, Furby’ego, zdobywamy informacje o kruku! Intuicyjnie myślimy jakby na przekór logice. Czy to z naszym mózgiem jest coś nie tak, czy z logiką?

Spróbujmy wniknąć w istotę tego paradoksu.

Rozumowanie indukcyjne (wyciąganie ogólnych wniosków na podstawie szczególnych przypadków) niekoniecznie prowadzi do prawdy. Nieważne jak wiele czarnych kruków zobaczymy, nie musi to znaczyć, że wszystkie są czarne. Czyli już samo wyciąganie wniosków z pojedynczych, choćby i bardzo wielu przypadków potwierdzających regułę, może wieść na manowce. A jednak nie sposób przed tym uciec. W ten sposób budowano i po dziś dzień buduje się teorie fizyczne – wielokrotne obserwacje zdają się przemawiać na korzyść pewnych hipotez, a dopiero zauważone odstępstwa w modelu każą szukać nowych wyjaśnień.

Carl Gustav Hempel, który postawił powyższy paradoks, uznałby, że z wiedzy o takim różowym Furbim faktycznie czerpiemy informacje o potencjalnej czerni wszystkich kruków. Hempel argumentował, że źródło paradoksu leży w naszym procesie poznawczym: nie poznajemy koloru w oderwaniu od obiektu. Podawał jako ilustrację następujący przykład: chcemy badać hipotezę, że wszystkie sole sodowe spalają się na żółto. Możemy spalić taką sól – i cieszyć się, uzyskując żółty płomień. Spalenie innej znanej substancji i uzyskanie innego płomienia nie wywrze na nas wrażenia. Tymczasem gdybyśmy najpierw spalali niewiadomą substancję i płomyk nie okazałby się żółty, a dopiero później dowiedzieli się, że nie była to sól sodowa, stałoby się zadość hipotezie; tu już raczej nie mamy wątpliwości, że zyskujemy jej empiryczne potwierdzenie.

Jeszcze innym wyjaśnieniem problemu kruka podsuwa spostrzeżenie, że o ile kruków istnieje skończenie wiele i można nawet szacować ich liczebność, o tyle obiektów barwy innej niż czerń znajdziemy niewyobrażalnie więcej (na przykład jabłko, połówka jabłka, ćwiartka jabłka…). Z tego powodu informacja dostarczona przez zielone jabłko faktycznie jest, ale tak maleńka, że w porównaniu z zobaczeniem kruka niemal nieistotna. Ludzki umysł intuicyjnie ignoruje tę mikroskopijną dawkę, równając ją z kompletnym brakiem danych.

Rodzi się wreszcie problem filozoficzny – czy rozumowanie indukcyjne w ogóle nadaje się do uzasadnienia czegoś? Czarny kruk oraz różowy Furby nie obalają hipotezy, że wszystkie kruki są czarne, ale może to nie to samo, co dostarczenie świadectwa na jej korzyść? W każdej chwili mogą się pojawić białe kruki, które wywrócą na nice dotychczasowe przekonania.

białe kruki

Źródło:

http://en.wikipedia.org/wiki/Raven_paradox

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s